Επιθετικότητα

Επιθετικότητα

Χειρονομία αδέξια και καταστρεπτική

Παρ’ όλες τις μεταμορφώσεις και την παντομίμα που χαρακτηρίζουν το απέραντο ρεπερτόριο της, η επιθετικότητα παραμένει μια ευκρινής έκφραση θυμού και εχθρότητας. Σενάρια της κατακλύζουν ασφυκτικά τα μέσα μαζικής ενημέρωση και οι βίαιες σκηνές της αποτελούν αμφιλεγόμενο κριτήριο εμπορικής επιτυχίας κινηματογραφικών και τηλεπτικών ταινιών. Εχοντας αναδείξει το θυμό σε κυρίαρχο συναίσθημα της , η σύγχρονη κοινωνία αναπόφευκτα δέχτηκε την επιθετικότητα σαν κυρίαρχη συμπεριφορά της!

Μια συμπεριφορά που περιφέρεται στη ζωή μας ακατάπαυστα και χρωματίζει όλων των ειδών ανθρώπινες σχέσεις: Από τις απλές οικογενειακές και επαγγελματικές, μέχρι τις σύνθετες ερωτικές και πολιτικο-οικονομικές. Ακόμη και στις πιο ανυποψίαστες ιδιωτικές μας στιγμές (σ’ένα τραπέζι καφενείου, μια ακρογιαλιά, πίσω από το τιμόνι του αυτοκινήτου), ναρκοθετεί τη γαλήνη, έτοιμη να εκραγεί με την παραμικρή αφορμή.

Συχνά τη συναντούμε ως σύμπτωμα ψυχολογικών και νευρολογικών παθήσεων : Διαταραχές της προσωπικότητας, σοβαρές συναισθηματικές κρίσεις, οργανικές και τοξικές καταστάσεις του εγκεφάλου (εδώ συγκαταλέγονται οι χρήσεις ναρκωτικών ουσιών αλλά και αλκόολ) καθώς επίσης και ορισμένες ψυχωσικές αρρώστιες: Σχιζοφρένεια, μανία και σοβαρή κατάθλιψη είναι μερικά οικεία παραδείγματα. Στην παιδική και εφηβική ηλικία , μπορεί να είναι η προεξάρχουσα εκδήλωση σοβαρών ψυχοσυναισθηματικών διαταραχών (αν όχι και μια ¨επιθετική¨προσπάθεια προσαρμογής στην επικινδυνότητα της ζωής!!!).

Αλλοτε πάλι, είναι απλά σημάδι των καιρών, υποπροϊόν μιας διαρκώς αυξανόμενης δυσαρέσκειας και ανασφάλειας. Κάτι σαν μια αδέξια χειρονομία μέσα στον πανικόβλητο συνωστισμό αισθημάτων προδοσίας, φόβου, εγκατάλειψης και χαμένων ελπίδων. Μια επικίνδυνη, ίσως ¨στραβοτιμονια¨στην προσπάθεια δραπέτευσης από εφιάλτες και απειλές. Συνήθως το επιθετικό άτομο είναι και μοναχικό. Οι συμπεριφορές του, αποξενωτικές και αντικοινωνικές, τον φέρνουν συχνά σε σοβαρή σύγκρουση με το περιβάλλον και επιδεινώνουν έτσι την απομόνωση και τη μοναξιά του! Αν και στην πλειοψηφία των περιπτώσεων είναι μια συμπεριφορά παρορμητική (και μόνο σπάνια υπάρχει το στοιχείο της προμελέτης ), μπορεί εν τούτοις, να καταλήξει σε καταστρεπτικό αποτέλεσμα-μέχρι και ανθρωποκτονία.

Ιστορικά τη βρίσκουμε σε όλες τις εποχές και κοινωνίες, με σημαντικές πάντα διαφορές σε ότι αφορά την ανεκτικότητα ή τιμωρητικότητα των ανθρώπινων θεσμών απέναντι της. Κατά καιρούς, θρησκευτικές ιδεολογίες και επιστημονικές θεωρίες προσπάθησαν να την ερμηνεύσουν. Οι πρώτες την αντιμετώπισαν σαν ¨γέννημα του Διαβόλου¨, χαρακτηρίζοντας τους πάσχοντες σαν ¨δαιμονισμένους¨(ονομασία που άντεξε μέχρι τις μέρες μας)/ Από την πλευρά της, η επιστήμη απέδωσε την επιθετικότητα σε ενστικτώδεις και βιολογικές αιτίες, χωρίς όμως να αγνοεί και τους γενετικούς- κληρονομικούς παράγοντες. Οι πιο μοντέρνες κοινωνικές θεωρίες καταλογίζουν στη μικρή και τη μεγάλη οθόνη (καθώς και σε άλλα μέσα πληροφόρησης και παιδείας) τη μερίδα του λέοντος της ευθύνης.

Αρκετές φορές η ψυχιατρική καλείται να θεραπεύσει αυτό που δεν μπορεί να αποτρέψει η κοινωνία. Η επιθετικότητα εμπίπτι σε αυτή την κατηγορία. Η σωστή ψυχολογική παρέμβαση αποσκοπεί στη θεραπεία της πρωταρχικής αιτίας της επιθετικότητας και όχι μόνο στη συμπτωματική της ανακούφιση. Κατ’εξοχής οι μέθοδοι είναι ψυχοθεραπετικές και μακρόχρονες, με αποτελέσματα συνήθως εντυπωσιακά. Ενίοτε, η βραχυπρόθεσμη χρησιμοποίηση ειδικών ψυχοφαρμάκων είναι ενδεδειγμένη και υποβοηθητική . Οχι όμως η ανεξέλεγκτη χρήση ηρεμιστικών.